X
تبلیغات
دزفول ما - تاریخی
 

دزفول

ساختمانها و بناهای تاریخی ، برجها وباروها ، قصرها ، خانه ها ، معبدها ومسجدها ، معابر وبازارها ، نگاره های سنگی ، چوبها وخشتهای گلی منقش به طرح های پر رمز وراز و....همه وهمه زبان حال مردمانی است كه پیش از من وشما در این سرا زیسته اند؛ آن چیزهایی كه امروز ، به اعتبار آنها به دنبال احیا وتثبیت هویت ملی وروح خود باوری در میان مردم وبویژه جوانان این مرز وبوم هستیم . میراثی كه خیلی بیش از این حرف برای گفتن دارد ومیتواند برای ما مسبب خیر وبركت باشد .
همه اینها را گفتم ، اما یك چیزی در ذهنم ساز مخالف میزند ومرا نگران میكند: اصلا اهمیت این همه خشت وگل وسنگ وآهن ورنگ در چیست ؟

خانه تیزنو - عكاس : محمد آذركیش

چه چیزی در اینهاست كه میتواند تا این اندازه مایه فخر ومباهات باشد ؟ اصلا انسانهای پانصد یا هزار سال پیش خیلی كار شاقی نكرده اند كه مثلا فلان بنا را ساختهاند ! درست مثل امروز كه از شنیدن هیچ خبری تعجب نمی كنیم ! نباید دیدن وفهمیدن ماهیت این آثار هم چندان ما را به شگفتی وا دارد . شاید این سوالها وابهامات وتردیدها برا ی خیلی از شما خوانندگان عزیز نیز پیش آمده باشد اما من فكر می كنم پاسخ این سوال ها را یافته ام:
سرعت وحجم پیشرفت علم وتكنو لوژی در دو قرن اخیر آنچنان بوده وهست كه شاید بتوان گفت به اندازه ی تمام دستاورد های بشر در قرون پیش است( كه ابتدا باید گفت: این قضیه در مورد ایران بر عكس است !) ؛چنان كه وقتی می گویند فلان بنا یا صنعت ویا هنر مربوط به مثلاً:پانصد یا هزار سال پیش است،خیلی متعجب نمی شویم.چرا كه درك عظمت این مسائل برای ما كه هم اكنون در قرنی زندگی می كنیم كه بشر از لحاظ ابزاری بسیار مجهز شده دشواراست و كمتر می توانیم به اعجاز،نبوغ،فراست ودرك وعشق وهنروالای خالقین آن آثار پی ببریم.تا بدانجا كه شاید این یادگارها را پیش پا افتاده قلمداد كنیم.اما با نگاهی ژرف تر و قدری تأمل وتعمق وبا اندكی مطالعه در تاریخ بویژه از لحاظ علمی وهنری و سر در آوردن از تكنیك ها و علوم فنی ،مهندسی و معماری و همچنین محدودیت ارتباطات و تبادل فكری و علمی در آن روز گاران ،محققاً به شگرفی ودشواری كار پی خواهیم برد.
یكی از زنده ترین ودم دست ترین این آثار جاودانه،هنر معماری شهر دزفول است. جالب است بدانید ،تمامی آنچه مایه ی شگفتی و منحصر به فرد بودن بنا ها ی این شهر است را شما می توانید از زبان آجرها  و تك تك خشت ها ی بكار رفته در انبیه ی تاریخی آن بشنوید،زبان آب و خاك و یا به تعبیری زبان انسان؛شاید تركیب خاك پوسیدهی اجدادمان كه با عرق و خون عده ای دیگر از آنان سرشته شده است.

دزفول شهری با زبان آجری

ترجمان زبان آجری

آجر واژه ای است بابلی وسنگی است ساختگی ودگرگون شده كه از پختن خشت بدست می آید كه ساختن آن ها را به سومری ها وبابلی ها نسبت داده اند.«آرتورپوپ» می گوید:خشت وآجر جدید چهار گوش كه اطرافش مسطح است ودر قالب زده می شود در هزارم چهارم  ق.م آشكار شد و ظاهراً این نو آوری از ابداعات ایرانیان بوده است. ایرانیان كه در طول هزارها با كاربرد آجر در بخش هایی از بنا آشنایی یافته بودند با رشد روز افزون جمعیت و گسترش شهر نشینی و ایجاد شهرهای تازه ،آجر را به عنوان  عمده ترین مسائل با توجه به محدودیت استفاده از چوب در ناحیه هایی از این سرزمین و مشكل كاربرد سنگ به دلیل انتقال حرارت و با توجه به باصرفه بودن و خوش دست بودن و قابلیت بالای اجرا و به كارگیری آجر در تمامی بخش های بنا بویژه كارایی فراوان در بر پا كردن پوشش های وسیع و بلند در كاربنا یی و هنر معماری در ناحیه های گسترده ای از ایران مورد توجه قرار دادند.
اولین نمونه ی آجر كاری كه تا كنون مشاهده شده از دوران آل بویه و متعلق به ستون های شبستان مسجد جامع اصفهان ویا مسجد «جورجیو» می باشد.
در دوران سلجوقیان با فراهم آمدن موجبات سیاسی و امكانات گسترده اقتصادی هنر آجركاری در خلق آثار شكوهمند معماری ایرانی نقش اساسی بر عهده می گیرد .از دوران جانشینان تیمور به بعد كار تراش دادن و آبساب كردن آجر و همچنین ساختن نما های دروغین مورد توجه قرار گرفت.این روند در دوران صفویه به تكامل خود رسید وتا عصر زندیه وقاجاریه ادامه یافت. گستردگی استفاده از آجر در بنا،در ناحیه هایی با شرایط طبیعی و آب وهوای مختلف،شیوه های متفاوتی را بوجود آورد كه یكی از این شیوه ها«خوون چینی» است كه در دوره ی صفویه توسعهی فراوان یافته وخاص بنا های  دزفول وشوشتر است.
دزفول در سرزمینی است كه تجربه ی هزاران سال كار با آجر را در دل خود دارد.سرزمینی كه وارث تمدن های آشوری ،سومری وایلامی وسلسله های هخامنشی وساسانی است.« دیولا فوا»عقیده دارد كه از آجر های خرابه مبعد شوش شهر های شوشتر و دزفول ساخته شده اند. قدیمیترین ابعاد و اندازه ی آجر در شهر دزفول متغلق است به آجرهای پل باستانی ساسانی كه به شاپور اول منسوب است. بعد از پل قدیمی ترین بنای آجری بجا مانده مربوط است به مقبره ی شیخ اسماعیل قصری، متوفیبه سال  555  ه.ق ، كه این بنا در مجاورت بازار دزفول قرار دارد و قدیمی ترین قسمت آن،برج فرسودهای است كه متعلق به حصار قدیمی شهر است.آجر های این برج مربع شكل اند با ابعاد (30*30 وضخامتcm 6 ).با گذشت سال ها و نهایتاً در دوره ی صفویه ،ابعاد آجر به 5/18*5/18  وضخامت  cm5 / 3 تقلیل پیدا می كند. آن چه در این بررسی قابل توجه است ،تناسبی است كه ابعاد نهایی آجر دزفول در طی تكاملی بیش از  سه هزارساله بدان رسیده است.به گونه ای كه در تركیب قادر است بیش از 150 نقش  خوون ایجاد كند. این تناسب بدین معنی است كه اگر آجری با این ابعاد خرد شود می تواند به بهترین شكل ممكن نقش آفرینی كند واگررگ چین استفاده شود چشم نواز ترین رگ چین آجر را خلق خواهد كرد.اما اگر ابعاد آجر امروز خرد شود نمی تواند جهت نما سازی بكار رود و قدرت تركیب نخواهد داشت
معماری دزفول از دو جهت قابل بررسی است:
1- كاربرد خاص ومنحصر به فرد آجردر بنا ها.
2- ویژگی های خاص معماری و چگونگی شكل گیری بافت شهری.

كه در این مجال تنها به مقوله ی اول و آن هم شرح و معرفی یكی از وجوه و جلوه های خاص تزئینی معماری دزفول خواهیم پرداخت.پس باید بگوییم كه مورد اول خود شامل 2 بخش زیر است:
1- كاربرد كالبدی(استحكامی) آجر:تمام اصول مهندسی و علمی در حفظ استحكام بنا رعایت شده كه این كار با استفاده ی مناسب از تعداد وشكل تركیبی واحیاناًخرد كردن آجر ها اعمال شده است.
 2- كاربرد تزئینی: شامل گره كاری،فریز، گره كاری و خوون چینی.

«خوون چینی »
كاربرد تزئین آجراست واز ضخامت آن در ایجاد انواع گره های تزئینی در پیشانی نمااستفاده می نمایند . در مرحله ای كه عملیات استحكامی بنا تكمیل می شود وجرزهای اصلی اتاق ها زده می شود ، قسمت های ارزشمندی از ساختمان مانند : ورودی ها ونما های داخلی حیاط ودر بعضی موارد نما های بیرونی تزئین می گردد.اما اساس كار خوون چینی تقسیماتی است كه تا مرحه ی⅛ در مورد این نوع آجر انجام می گیرد واین تقسیمات دقیقاً به گونه ای است كه امكان ایجاد هر طرح  ونوشته ای را در چیدمان می دهد واندازه گیری ها وفاصله ها و چینش ها دقیقاً قابل طراحی بر روی كاغذ وایجاد نقشه است ، كه این خود از وجود اصول هنری  ومهندسی آگاهانه حكایت دارد ونه كاری از روی تفنن واتفاقی !
واینجاست كه به رمز تكامل ابعاد این نوع از آجر پی میبریم . جالب تر این كه این چینش ها به گونه ای است كه با تابش نور خورشید بدانها، ایجاد سایه روشن هایی می كند كه زیبایی كار را دو چندان می نمایند .
باشد كه این مقاله با بیان قاصرخود ، شروع انگیزه ای باشد برای مخاطبین فهیم ودلسوز فرهنگ این شهر  ودیار؛ تا با درك هنر پدران خود وتلفیق آن با تازه های معماری عمرانی امروز ، آفریننده هنرها وصنایعی بدیع باشند كه توجه مردمان خارج از این دیار را بار دیگر معطوف به هوش وهنر ایرانیانی گرداند كه در طی  سالها وقرنها یكه تازان بی رقیب  این عرصه بوده اند .

شیما رئیسی

نوشته شده توسط حسین در چهارشنبه دوم بهمن 1387 ساعت 10:5 | لینک ثابت

 

قدیمی ترین آثار تاریخی قبل از اسلام تپه های باستانی چغامیش است که در دشت وسیعی که آبادیهای شاه آباد (شهر تاریخی عصر ساسانی جندی شاپور مهد علم و دانش و مرکز پزشکی ایران) در شمال روستای شلگهی در مغرب و کهنک در شمال شرقی دولتی و جلیمه در جنوب این گذرگاه تاریخی واقعند. در جلگه دشتی بزرگ و سرسبز و خرم با فضای روح انگیز و آسمانی لایتنهای در فاصله حدوداً 40 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان دزفول (آوان 2670 ق.م) و قصر روناش قرن چهارم میلادی با آن پل قدیمی عهد شاپور و آب گوارا و زلالش که بعد از به انزوا کشیده شدن شهپرهای شوش و جندی شاپور از موقعیت بسیار بالایی برخوردار بوده چند تپه گلین بنام چغامیش قرار دارند. این تپه ها ترکیب شده اند از یک تپه بزرگ و نسبتاً مرتفع و چند تپه کوچک که در جنوب و جنوب غربی تپه بزرگ واقعند.

 

  


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حسین در جمعه ششم دی 1387 ساعت 2:43 | لینک ثابت |

 

نام قدیم

 

اوان

بعد از طوفان نوح 2670 سال قبل از میلاد مسیح

اندمیش

دوره ساسانیان

اندامش

نیمه دوم قرن چهارم

قصر روناش

آغاز سده هفتم هجری قمری

روناش

تا اوایل قرن دهم

رعناش

دوره صفویه 914 هجری قمری

اندیمشک

در سال 740 هجری قمری

دزفول

از سده هفتم هجری قمری به بعد

 

                           بر گرفته از کتاب کلمجور نوشته محمود زاده

نوشته شده توسط حسین در شنبه سی ام آذر 1387 ساعت 10:7 | لینک ثابت |

ادامه مطلب
نوشته شده توسط حسین در شنبه هجدهم آبان 1387 ساعت 15:33 | لینک ثابت |

ادامه مطلب
نوشته شده توسط حسین در شنبه هجدهم آبان 1387 ساعت 15:19 | لینک ثابت |